Back

ⓘ มโนทัศน์ - อุปลักษณ์, ผังมโนทัศน์, นิมิตของอัศวิน, ราฟาเอล, รัฐชาติ, จรัล มโนเพ็ชร, ทฤษฎีการเมือง, อหิงสา, กัปตันจมกับเรือ, สภาพพรหมจารี, เอกสิทธิ์คนขาว ..




                                               

อุปลักษณ์

คำว่า "อุปลักษณ์" ในทางอรรถศาสตร์ปริชาน ไม่ถือว่าเกี่ยวข้องกับการใช้ภาษาเชิงวรรณกรรม หรือเป็นเพียงแค่ลีลาการใช้ภาษา เพราะอุปลักษณ์ในที่นี้ถือเป็นกระบวนการทางปริชานที่ทำให้มนุษย์เราสามารถจัดการกับระบบความคิด และยังถือเป็นกระบวนการที่เกี่ยวกับการสร้างระบบภาษา จอร์จ เลคอฟ George Lakoff และ มาร์ค จอห์นสัน Mark Johnson ผู้ริเริ่มทฤษฎีอุปลักษณ์มโนทัศนี้ทำให้การศึกษาอุปลักษณ์เชิงปริชานกลายเป็นการศึกษาที่มีความสำคัญ ไม่เฉพาะต่อการศึกษาวิจัยด้านภาษาศาสตร์ แต่ยังรวมถึงการศึกษาด้านปรากฏการณ์ทางสังคม โดยเฉพาะในเรื่องที่เกี่ยวกับการใช้ภาษาในชีวิตประจำวันของมนุษย์ เลคอฟอธิบายเกี่ยวกับอุปลักษณ์ว่าเป็นสิ่ ...

                                               

ผังมโนทัศน์

ผังมโนทัศน์ หรือ แผนที่ความคิด หรือ ไมด์แม็ป คือไดอะแกรมที่แสดงให้เห็นถึงความเชื่อมโยงของมโนภาพที่สัมพันธ์กันรูปแบบหนึ่ง โดยปกติจะใช้รูปวงกลมแทน มโนทัศน์ หรือ ความคิด และเส้นลูกศรแทนลักษณะและทิศทางของความสัมพันธ์นั้น มีคำกำกับไว้ว่าวงกลมแทนมโนภาพของอะไร เส้นลูกศรแทนความสัมพันธ์ในลักษณะและทิศทางใด ในบางครั้งมีการใช้การเน้นและแจกแจงเนื้อความด้วยสีและการวาดรูปประกอบ

                                               

นิมิตของอัศวิน (ราฟาเอล)

มโนทัศน์ของอัศวิน เป็นจิตรกรรมที่เขียนโดยราฟาเอลจิตรกรสมัยเรอเนซองส์คนสำคัญชาวอิตาลีที่ปัจจุบันตั้งแสดงอยู่ที่หอศิลป์แห่งชาติในกรุงลอนดอนในอังกฤษ ราฟาเอลเขียนภาพ" มโนทัศน์ของอัศวิน” ราวปี ค.ศ. 1504 เป็นภาพเขียนขนาดเล็กที่เขียนด้วยสีฝุ่นผสมไข่บนไม้พ็อพพลา อาจจะเป็นภาพคู่กับแผงเทพสามองค์ที่ปัจจุบันเป็นของพิพิธภัณฑ์ของวังชองตีย์ Château de Chantilly แก่นความคิดของภาพเป็นที่โต้เถียงกัน บ้างก็ว่าเป็นภาพอัศวินนอนหลับคือนายพลโรมันสคิปิโอ อาฟริคานัส Scipio Africanus 236 - 184 ก.ค.ศ. ผู้นอนฝันว่าจะต้องเลือกระหว่าง" คุณธรรม” ที่ด้านหลังเป็นเขาสูงและ" ความสำราญ” ที่แต่งตัวอย่างรุ่ยร่าย แต่สตรีสองคนใน ...

                                               

รัฐชาติ

รัฐชาติ หรือเดิมเรียก รัฐประชาชาติ เป็นรูปแบบหนึ่งอันแน่นอนของหน่วยการปกครองระดับประเทศในปัจจุบัน เป็นมโนทัศน์ทางรัฐศาสตร์ที่กำหนดว่าประเทศนั้นมีองค์ประกอบสามประการ คือ มีประชากรแน่นอน มีดินแดนแน่นอน และมีรัฐบาลหรือมีอำนาจอธิปัตย์แน่นอนเป็นของตนเอง ซึ่งเป็นมโนทัศน์ที่จำแนกประเทศในอดีตออกจากประเทศในปัจจุบัน เนื่องจากในอดีตนั้นมโนทัศน์เช่นนี้หามีความแน่นอนไม่ อาทิ สยามเดิมมิได้มีอาณาเขตแน่นอน ขยายออกหรือหดเข้าได้ตามอำนาจของพระมหากษัตริย์แต่ละรัชกาล กับทั้งประชากรก็ไม่แน่นอน ในยามชนะสงครามมักมีการอพยพเทครัวชนชาติอื่นเข้ามาในแว่นแคว้นของตัว เป็นต้น เนื่องจากความหลากความหมายของคำ "รัฐ" เช่น รัฐ ...

                                               

จรัล มโนเพ็ชร

จรัล มโนเพ็ชร เป็นศิลปินชาวไทย ผู้เป็นทั้งนักร้อง นักดนตรี นักแต่งเพลง และนักแสดง ที่ได้รับการยอมรับว่าเป็นศิลปินผู้ยิ่งใหญ่แห่งยุคสมัย งานดนตรีของจรัลมีเอกลักษณ์จากการสร้างสรรค์ภาษาถิ่นเหนือ คำเมือง ของเขาซึ่งเรียกว่า "โฟล์กซองคำเมือง" ที่ก่อเกิดขึ้นนับแต่ปี พ.ศ. 2520 และได้รับความสนใจจนเป็นที่ยอมรับ และกลายเป็นแบบอย่างบนแนวทางดนตรีท้องถิ่นร่วมสมัยในปัจจุบัน โฟล์กซองคำเมืองของจรัลไม่เพียงได้รับความนิยมชมชอบจากชาวเหนือหรือชาวล้านนา ซึ่งเข้าใจภาษาคำเมืองภาษาท้องถิ่นของตน แต่ยังเป็นที่ชื่นชอบของชาวไทยภาคอื่น ๆ ไปจนถึงชาวต่างชาติที่สนใจในศิลปะการดนตรี เอกลักษณ์ของเขาทั้งในการแต่งเพลง ร้องเพลง ...

                                               

ทฤษฎีการเมือง

ทฤษฎีการเมือง เป็นสาขาวิชาหนึ่งของการเรียนการสอนวิชารัฐศาสตร์ ทฤษฏีการเมืองเป็นสาขาวิชาที่เกิดมาพร้อมๆกับวิชารัฐศาสตร์ คือราว ทศวรรษที่ 1960 ซึ่งเป็นช่วงที่วิธีวิทยา แบบวิทยาศาสตร์เข้ามีอิทธิพลอย่างสูงในวิชารัฐศาสตร์ อย่างไรก็ตามแม้ทฤษฎีการเมืองจะเป็นวิชาของการศึกษาการเมืองในยุควิทยาศาสตร์ ทว่าก็มีทฤษฎีการเมืองจำนวนไม่น้อยที่ได้รับอิทธิพลมาจากนักปรัชญาการเมือง

                                               

อหิงสา

อหิงสา หรือ อหึงสา หมายถึง การไม่เบียดเบียน, การเว้นจากการทำร้าย คำว่า "อหิงสา" ยังหมายถึง การไม่ใช้ความรุนแรง และในศาสนาแบบอินเดียหลายศาสนา มโนทัศน์ดังกล่าวใช้กับสิ่งมีชีวิตทุกชนิดรวมทั้งสัตว์ อหิงสาเป็นคุณธรรมหลักอย่างหนึ่งและเป็นความเชื่อสำคัญของศาสนาแบบอินเดียที่สำคัญ ศาสนาฮินดู ศาสนาพุทธและศาสนาเชน อหิงสาเป็นมโนทัศน์หลายมิติ ได้รับบันดาลใจจากข้อตั้งที่ว่าสิ่งมีชีวิตทั้งปวงล้วนมีเสี้ยวหนึ่งของพลังงานวิญญาณเทวะ การทำร้ายสิ่งอื่นจึงเป็นการทำร้ายตนเอง อหิงสายังเกี่ยวข้องกับแนวคิดที่ว่า ความรุนแรงใด ๆ มีผลกรรมสะท้อนกลับมา ขณะที่ปราชญ์ฮินดูสมัยโบราณบุกเบิกและพัฒนาหลักการอหิงสา มโนทัศน์ดังกล ...

                                               

กัปตันจมกับเรือ

กัปตันจมกับเรือ เป็นมโนทัศน์และประเพณีทางทะเลซึ่งกัปตันเรือเดินสมุทร ถือความรับผิดชอบสูงสุดทั้งต่อเรือของเขาและทุกคนที่อยู่บนเรือ และจะยอมสละชีวิตเพื่อช่วยผู้อื่น มโนทัศน์ดังกล่าวอาจแสดงเป็น "กัปตันจมกับเรือเสมอ" หรือเพียง "กัปตันจมกับเรือ" แม้มโนทัศน์ดังกล่าวมักสัมพันธ์กับการจมของอาร์เอ็มเอส ไททานิก ใน ค.ศ. 1912 และกัปตัน เอ็ดเวิร์ด สมิธ แต่มโนทัศน์ดังกล่าวเกิดขึ้นก่อน ไททานิก อย่างน้อย 11 ปี ในกรณีส่วนใหญ่ กัปตันเรือสละไม่ออกจากเรืออย่างรวดเร็วด้วยความโศกเศร้า และมุ่งช่วยผู้อื่นแทน มโนทัศน์นี้มักลงเอยด้วยการเสียชีวิตของกัปตันหรือการช่วยเหลือกัปตันล่าช้าเพราะเป็นคนสุดท้ายที่อยู่บนเรือ

                                               

สภาพพรหมจารี

สภาพพรหมจารี คือ สภาพของบุคคลที่ไม่เคยมีการร่วมเพศ มีประเพณีทางวัฒนธรรมและศาสนาซึ่งให้คุณค่าและความสำคัญกับสภาพนี้เป็นพิเศษ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในกรณีหญิงที่ยังไม่แต่งงาน สัมพันธ์กับความคิดความบริสุทธิ์ เกียรติยศและมูลค่าของบุคคล มโนทัศน์สภาพพรหมจารีเดิมเกี่ยวข้องกับการงดเว้นการร่วมเพศก่อนแต่งงาน แล้วจึงร่วมเพศเฉพาะกับคู่สมรส เช่นเดียวกับพรหมจรรย์ มโนทัศน์สภาพพรหมจารีปกติเกี่ยวข้องกับประเด็นทางศีลธรรมหรือศาสนาและมีผลในแง่สถานภาพทางสังคมและความสัมพันธ์ระหว่างบุคคลได้ ปัจจุบันสภาพพรหมจารีไม่มีผลกระทบทางกฎหมายในสังคมส่วนใหญ่ แม้อาจมีการแสดงเจตนาโดยนัยทางสังคม ในอดีต สภาพพรหมจารีมีการแสดงเจตนาโดย ...

                                               

เอกสิทธิ์คนขาว

เอกสิทธิ์คนขาว หรือ เอกสิทธิ์ผิวขาว เป็นคำเรียกเอกสิทธิ์ทางสังคมซึ่งให้ประโยชน์แก่บุคคลที่ถูกระบุว่าเป็นคนขาวในประเทศตะวันตก นอกเหนือจากสิ่งที่คนผิวสีเผชิญทั่วไปในพฤติการณ์สังคม การเมืองหรือเศรษฐกิจเดียวกัน ทัศนมิติวิชาการอย่างทฤษฎีเชื้อชาติวิจารณ์และการศึกษาความขาวใช้มโนทัศน์ "เอกสิทธิ์คนขาว" เพื่อวิเคราะห์ว่าคตินิยมเชื้อชาติและสังคมที่มีลักษณะนิยมเชื้อชาติมีผลต่อชีวิตของคนขาวหรือคนผิวขาว เพ็กกี แม็กอินทอช Peggy McIntosh อธิบายว่า คนขาวในสังคมตะวันตกได้ประโยชน์ที่คนไม่ขาวมิได้ประสบ เป็น "แพ็กเกจสินทรัพย์ที่มิได้หามาที่มองไม่เห็น" เอกสิทธิ์คนขาวหมายถึงทั้งประโยชน์แบบทำให้ทั้งที่ชัดเจนและไม ...

                                               

นิรันดร

นิรันดร คือ เวลาไร้สิ้นสุด นิรันดรเป็นมโนทัศน์ที่สำคัญอย่างหนึ่งในหลายศาสนา ซึ่งกล่าวว่าอมตภาพของพระเป็นเจ้าหรือเทพเจ้าคงอยู่นิรันดร บางคน เช่น อาริสโตเติล จะกล่าวอย่างเดียวกันกับจักรวาลธรรมชาติเกี่ยวกับระยะเวลานิรันดรทั้งอดีตและอนาคต

                                               

Universal Networking Language

Universal Networking Language อยู่ในสาขาการแปลด้วยเครื่อง เป็นภาษาประดิษฐ์เพื่อเป็นภาษาแกน ในการแปลกึ่งอัตโนมัติจากภาษาต้นทางซึ่งเป็นภาษาธรรมชาติไปสู่เอกสารที่เขียนด้วยภาษาแกน โดยเอกสารที่เขียนในภาษาแกนนี้จะสามารถแปลไปเป็นภาษาธรรมชาติปลายทางอื่น ๆ ได้ โครงสร้างหลักของเอกสารยูเอ็นแอลคือมโนทัศน์ concept และความสัมพันธ์ระหว่างมโนทัศน์ โดยมโนทัศน์ในยูเอ็นแอลไม่ได้ถูกนิยามขึ้นโดยภาษาทางการ formal language แต่ใช้คำศัพท์ในภาษาธรรมชาติคือภาษาอังกฤษที่เทียบเท่า ร่วมกับการระบุข้อจำกัดเพื่อแก้ไขความคลุมเครือของศัพท์ในภาษาธรรมชาติ

                                               

กฎหมาย

กฎหมาย เป็นระบบของกฎและแนวทางปฏิบัติซึ่งบังคับใช้ผ่านสถาบันทางสังคมเพื่อควบคุมพฤติกรรม ในทุกที่ที่เป็นไปได้ กฎหมายก่อร่างการเมือง เศรษฐศาสตร์และสังคมในหลายวิถีทาง และใช้เป็นสื่อกลางความสัมพันธ์ระหว่างบุคคลในทางสังคม กฎหมายสัญญาวางระเบียบทุกอย่างตั้งแต่การซื้อตั๋วรถโดยสารประจำทางถึงการซื้อขายบนตลาดตราสารอนุพันธ์ กฎหมายว่าด้วยทรัพย์สินนิยามสิทธิและหนี้ซึ่งเกี่ยวข้องกับการโอนและกรรมสิทธิ์ของสังหาชิดมทรัพย์ส่วนตัวและอสังหาริมทรัพย์ กฎหมายทรัสต์ ใช้กับสินทรัพย์ที่ถือไว้เพื่อการลงทุนและความมั่นคงทางการเงิน ขณะที่กฎหมายละเมิด อนุญาตให้เรียกร้องให้มีการจ่ายค่าสินไหมทดแทนหากสิทธิหรือทรัพย์สินของบุค ...

                                               

วิญญาณในเครื่องจักร

"วิญญาณในเครื่องจักร" เป็นคำอธิบายที่นักปรัชญาขาวอังกฤษ Gilbert Ryle ใช้อธิบายแนวคิดเรื่องทวิภาคกาย-จิตของ René Descartes วลีนี้ถูกใช้ครั้งแรกในหนังสือ The Concept of Mind ของ Ryle เพื่อเน้นให้ผู้อ่านเห็นถึงความลักลั่นของระบบที่มีความเป็นทวิภาคอย่างของ Descartes ซึ่งมีกระบวนการทางจิตเกิดขึ้นควบคู่ไปกับการกระทำทางกาย แต่รูปแบบและปฏิสัมพันธ์ระหว่างทั้งสองสิ่งยังไม่มีใครรู้ อย่างดีก็ได้แต่เพียงคาดเดา

                                               

อารมณ์

ในทางจิตวิทยา ปรัชญา และสาขาย่อยอื่น ๆ อารมณ์ หมายถึงประสบการณ์ในความรู้สำนึกและอัตวิสัยที่ถูกกำหนดลักษณะเฉพาะโดยการแสดงออกทางจิตสรีรวิทยา ปฏิกิริยาทางชีววิทยา และสภาพจิตใจ อารมณ์มักจะเกี่ยวข้องและถูกจัดว่ามีอิทธิพลซึ่งกันและกันกับพื้นอารมณ์ พื้นอารมณ์แต่กำเนิด บุคลิกภาพ นิสัย และแรงจูงใจ เช่นเดียวกับที่ได้รับอิทธิพลจากฮอร์โมนและสารสื่อประสาท อาทิ โดพามีน นอราดรีนาลีน เซโรโทนิน ออกซิโทซิน และคอร์ซิทอล อารมณ์มักเป็นพลังขับดันเบื้องหลังพฤติกรรมไม่ว่าเชิงบวกหรือเชิงลบ สรีรวิทยาของอารมณ์มีความเชื่อมโยงอย่างใกล้ชิดกับภาวะกระตุ้นของระบบประสาท ด้วยสถานะและความแรงของการกระตุ้นที่หลากหลายซึ่งเกี่ยว ...